«Εσείς γιατί δεν κάνατε παιδιά;»





Διαβάζοντας το άρθρο της συναδέλφου Έρας Μουλάκη, “Χωρίς Παιδιά: δεν έτυχε, δεν ήθελα, δεν μπορούσα”1 ένιωσα τους ανθρώπους που δεν έχουν παιδιά να αισθάνονται “άβολα” μέσα στην κοινωνία. Σαν να προβάλετε επάνω τους ένα είδος ανικανότητας, ανεπάρκειας, υποτίμησης και απώλειας μιας ολοκλήρωσης την οποία επιφέρει η παρουσία παιδιού.

Χρησιμοποίησα την φράση «Εσείς γιατί δεν κάνατε παιδιά;», μέσα από το κείμενό της, σαν τίτλο, στο δικό μου άρθρο, διότι θεωρώ ότι εμπεριέχει όλα εκείνα τα στοιχεία που φανερώνουν από την μια την ενοχοποίηση και από την άλλη την μη εκπλήρωση μιας υποχρέωσης, που πρέπει να αισθάνεται κάποιος που δεν έχει αποκτήσει παιδιά.

Με γνώμονα αυτό που επίσης αναφέρει η συνάδελφος ότι “Η κοινωνία συνεχίζει να προβάλλει την ανάγκη να κάνουμε οικογένεια και παιδιά σαν μονόδρομο, κάτι που στερεί την “συνειδητή επιλογή”, μας οδηγεί στο να σκεφτούμε ότι η οικογένεια προβάλλεται σαν την μόνη πιθανή ανάπτυξη του ατόμου και η πορεία εκτός αυτής, να θεωρείται μη φυσιολογική.

Η συνειδητή ή μη επιλογή στην ουσία, θεωρώ, ότι δεν έχει να κάνει μόνο με το παιδί, αλλά και με την οικογένεια και τον τρόπο που αυτή επιβάλλεται σαν το μόνο πλαίσιο πραγμάτωσης του ανθρώπου. Οι αποφάσεις σε αυτό τον τομέα, έχουν να κάνουν με το δεσποτικό τρόπο που εκείνη ορίζει και αξιολογεί την κοινωνική πραγματικότητα. Με αυτόν τον τρόπο η φυσιολογικότητα, ή μη μιας κοινωνικής κατάστασης ορίζεται, από το αν το υποκείμενο είναι παντρεμένο και από το αν έχει παιδιά ή όχι. Έτσι “οι” χωρίς οικογένεια, ή χωρίς παιδί, άνθρωποι να μην αποτελούν μια φυσιολογική κάστα και να θεωρούνται προβληματικοί, περίεργοι και το σπουδαιότερο εγωιστές, οι οποίοι θέλουν να κοιτάξουν τον εαυτό τους και κανέναν άλλον, πράγμα που φυσικά δεν αληθεύει.

Στο κείμενο της κυρίας Μουλάκη βλέπουμε πολύ σωστά να προβάλλεται η γυναίκα σαν το βασικό αποδέκτη της κοινωνικής δυσαρέσκειας. Βλέπουμε ότι η γυναίκα στην περίπτωση οργανικών ή άλλων προβλημάτων που αντιμετωπίζει το ζευγάρι, σηκώνει το βάρος. Παλαιότερα αλλά και ακόμα σήμερα η κοινωνία απαιτούσε και απαιτεί από αυτή να καλύψει τον άνδρα, αν εκείνος παρουσιάζει οργανικό ή άλλο πρόβλημα. Δηλαδή να δεχτεί σε πολλές περιπτώσεις να σηκώσει το “Βάρος” της απουσίας του παιδιού σαν δική της ανικανότητα και όχι ανικανότητα του συζύγου. Η απουσία παιδιού είναι ένα βάρος για την γυναίκα, ασχέτως ουσιαστικής αιτιότητας, το οποίο διαπερνά της ζωή της μέσα από τα βλέμματα, τα μισόλογα, τις ευχές και τις κρυφές, ή φανερές συζητήσεις της ευρύτερης οικογένειας, αλλά και των φίλων. Θέτουν αυτή την απουσία σαν πρόβλημα σημαντικό και αξεπέραστο για την ύπαρξη του ζευγαριού και της ίδιας.

Από την μικρή έρευνα που έκανα για αυτό το άρθρο, παρατήρησα ότι, σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του πλανήτη η γυναίκα ενοχοποιείται για την απουσία παιδιού. Αυτή θεωρείται σαν μη “φυσιολογική”, σαν προβληματική. Βέβαια η απόδοση ευθύνης στην γυναίκα γι' αυτό το γεγονός αλλά και για άλλα είναι βαθιά χαραγμένη στην ιστορία του ανθρώπινου είδους. Η θέση της γυναίκας από την εμφάνιση του ανθρώπου γένους, θεωρήθηκε η αιτία πολλών δινών της ανθρωπότητας... Οι θρησκείες φρόντισαν και φροντίζουν γι αυτό.

Ξέχωρα όμως από την ενοχοποίηση της γυναίκας, υπάρχει και ένα συγκεκριμένο λεξιλόγιο που εκφράζει την κοινωνική εικόνα όχι μόνο αυτής, αλλά και του άνδρα που δεν έκανε παιδιά. Η λέξη άτεκνος/η, μας φέρνει στο μυαλό την εικόνα κάποιου ή κάποιας που δεν “κατάφερε” να τεκνοποιήσει. Αυτή η εικόνα ταυτίζεται με αυτή του άκληρου/ης που σημαίνει ότι δεν έχει περιουσία, εφόσον τα παιδιά θεωρούνται περιουσία για τον γονέα. Χωρίς περιουσία σημαίνει ότι έχουμε να κάνουμε με ένα “φτωχό/η”. Σαν φτωχός/ιά μας παραπέμπει στην λέξη κακομοίρης/α. Με την λέξη “κακομοίρης/α”,ολοκληρώνεται η κατάσταση του άτεκνου/ης, παρομοιάζοντας τον με αυτόν ο οποίος έχει ατυχήσει στην ζωή του, έχει δυστυχήσει και προκαλεί τον οίκτο, ή την συμπάθεια των άλλων.

Μέσω των παραπάνω κοινωνικών αναπαραστάσεων η κοινωνία πριν σκεφτεί αν το υποκείμενο έχει, ή όχι την επιθυμία να τεκνοποιήσει, βιάζεται να τον κατατάξει στην κατηγορία του άκαρπου του στείρου του άσφαιρου, του αποτυχημένου, του αναποτελεσματικού, αυτού ή αυτής που δεν έχει πραγματωθεί! Δεν αναγνωρίζει καν το γεγονός ότι κάποιος, ή κάποια δεν θέλει να κάνει παιδιά. Ότι μπορεί να αποφασίσει και να καθορίζει την προσωπική και κοινωνική του ανάπτυξη μακριά από το ρόλο του γονέα, κρατώντας για εκείνον και τον σύντροφό του, όλη την προσοχή και το ενδιαφέρον. Κάτι τέτοιο, στη μικρή μας χώρα και όχι μόνο, θεωρείται εγωιστικό, δεν φαίνεται αποδεκτό και μπορεί να γίνει απειλητικό. Πάντα σε μια τέτοια περίπτωση θα ψάξουμε να βρούμε κάποιο πρόβλημα και θα ερμηνεύσουμε την κατάσταση περισσότερο σαν μια ανεπάρκεια, παρά σαν μια συνειδητή απόφαση.

Επίσης οι κοινωνικές αναπαραστάσεις των ζευγαριών χωρίς παιδιά εκφράζουν την σημαντικότητα η οποία αποδίδεται στην ύπαρξη τους. Η παρουσία, ή μη του παιδιού ξεπερνά και υποβιβάζει πολλές φορές την σημασία της ύπαρξης του ζευγαριού, καθώς και την αξία των μελών του. Η κοινωνία μας δείχνει ότι δεν καταλαβαίνει δυο ανθρώπους να είναι παντρεμένοι και να μην έχουν τεκνοποιήσει. Λες και η τεκνοποίηση είναι η αιτία ύπαρξης του ζευγαριού. Θεωρούν το ζευγάρι σαν παιδοποιητική μηχανή και όχι σαν μια ένωση ανθρώπων όπου η τεκνοποίηση είναι μια από τις δυνατότητες του, αλλά όχι η μόνη. Λες και η ύπαρξη του παιδιού θα δώσει νόημα στην ύπαρξή του, πράγμα που αληθεύει, αλλά δεν σημαίνει ότι άλλα νοήματα εξίσου σημαντικά μπορούν να απελευθερωθούν μέσα στο ζευγάρι χωρίς παιδιά. Η ύπαρξη του παιδιού δεν αποτελεί την πανάκεια της κοινωνικής ευτυχίας. Αντίθετα μπορεί να πυροδοτήσει καταστάσεις που το απομακρύνουν από αυτή.

Ξέχωρα από τα προβλήματα υγείας τα οποία μπορούν να εμποδίσουν τους ανθρώπους, υπάρχουν και άλλες καταστάσεις οι οποίες διαμορφώνουν την απόφαση ή μη για τεκνοποίηση. Καταστάσεις οι οποίες έχουν σχέση τόσο με τα υποκείμενα όσο και με την μορφή των σχέσεων που δημιουργούν. Επίσης έχουν σχέση τόσο με το παρελθόν τους, όσο και με το μέλλον τους. Στην απόφαση της μη τεκνοποίησης ενώ φαίνεται ότι έχουμε να κάνουμε με μια ατομική “αντικοινωνική” στάση, η οποία χρωματίζεται με διαφορετικά κοσμητικά επίθετα, όπως αναφέραμε πάρα πάνω, στην ουσία δεν είναι παρά μια κοινωνική απόφαση. Μια απόφαση, η οποία έχει παρθεί κάτω από ορισμένες κοινωνικές συνθήκες. Αποτελεί προϊόν της κοινωνίας.

Εξετάζοντας τις ερμηνείες των υποκειμένων που αρνούνται την τεκνοποίηση διακρίναμε βασικούς κοινωνικούς παράγοντες. Παράγοντες που εξαρτιόνται τόσο από το θέμα της προσωπικής ελευθερίας, όσο και από το φόβο της κοινωνικής δυστυχίας, που ενεδρεύει τον μελλοντικό πολίτη των ανώνυμων πολιτειών. Η απόφαση της μη τεκνοποίησης έρχεται να δώσει μια απάντηση σε προβληματισμούς που είναι περισσότερο κοινωνικοί, παρά ατομικοί. Σε προβληματισμούς οι οποίοι αντλούν την παρουσία τους από την καθημερινότητα και αποτελούν κατασκευές των κοινωνικών καταστάσεων οι οποίες τις προσδιορίζουν. Η προσπάθεια να προσεγγίσουμε αυτό το γεγονός μέσα από την μη φυσιολογικότητα και η αναζήτηση μιας νοσηρότητας στο υποκείμενο που δεν θέλει να κάνει παιδιά είναι, από την μια σαν, να αρνιόμαστε το δικαίωμα στο καθένα να ορίσει την προσωπική του κατάσταση σαν συνειδητή απόφαση, και από την άλλη να κλείνουμε τα μάτια σε μια κοινωνική πραγματικότητα που γίνεται όλο και πιο οδυνηρή, τόσο για τα παιδιά, όσο και για τους γονείς τους.

Από έρευνες που έχουν γίνει σε ευρωπαϊκό επίπεδο η οικονομική κρίση σαν κοινωνικός παράγοντας έρχεται να καθορίσει την τεκνοποίηση. Παρατηρείται σε όλες τις χώρες τις Ευρώπης και περισσότερο σε χώρες όπως η Ελλάδα, η Πορτογαλία, και η Ισπανία μείωση των γεννήσεων. Το γεγονός αυτό, εκτός του ότι είναι αρκετά ανησυχητικό, μας δείχνει επίσης πόσο η παρουσία, ή όχι του παιδιού δεν είναι μόνο μια ατομική απόφαση, αλλά μια απόφαση που ορίζεται και από κοινωνικούς παράγοντες οι οποίοι μπορεί να μην είναι μόνο οικονομικοί.

Για αυτό τον λόγο πρέπει, κατά την γνώμη μου, να προσεγγίσουμε την “ατομική” απόφαση του υποκειμένου σαν στοιχείο που απορρέει από την κοινωνική του κατάσταση. Σαν κατάσταση η οποία έχει να κάνει με το ζευγάρι, την οικογένεια, την εργασία, την κοινωνία. Δηλαδή χρειάζεται να παραδεχτούμε ότι οι άνθρωποι που αποφάσισαν να μην τεκνοποιήσουν απάντησαν σε κοινωνικές συνθήκες οι οποίες τους οδήγησαν σε αυτή την απόφαση. Έτσι είτε λόγω βιωμάτων, είτε ιδεολογικών και ψυχολογικών καταστάσεων, ή μη τεκνοποίηση αποτελεί ένα γεγονός μέσα στην γενική ατμόσφαιρα της οικογενειοκρατίας, που αξίζει να ερευνήσουμε σε βάθος όχι μόνο σαν μια άρνηση, αλλά σαν μια κατάφαση της ζωής. Με αυτό δεν υποστηρίζουμε ότι το υποκείμενο δεν είναι υπεύθυνο για την απόφασή του, αλλά το αντίθετο, παρ' όλη την αντίθεση που δημιουργεί αυτή η απόφαση σε κοινωνικό επίπεδο, αυτό ( το υποκείμενο) είναι ικανό να αναλάβει την ευθύνη της, απέναντι στον εαυτό του και την κοινωνία.

Η άρνηση τεκνοποίησης, σημαίνει πολλές φορές την ανάγκη του υποκειμένου να ορίσει την ζωή του και το χρόνο του εστιάζοντας στοn ίδιο και στο σύντροφό του, αν βρίσκεται σε ζευγάρι. Σημαίνει τον έλεγχο και τον προσδιορισμό των καταστάσεων που του ανήκουν, μακριά από παράγοντες όπως τα παιδιά τα οποία επιζητούν την ολοκληρωτική προσοχή και καταλαμβάνουν το ζωτικό χώρο του άλλου, χωρίς περιορισμούς. Η απόφαση αυτή μπορεί να οριστεί σαν άρνηση της ζωής, μόνο αν την προσεγγίσουμε από την πλευρά της αναπαραγωγικής διαδικασίας. Αν την προσεγγίσουμε όμως από την ανάγκη της πλέριας βίωσης της, από την χαρά της ατομικότητας και την ελευθερία που θεωρεί αναγκαία το υποκείμενο για είναι ευτυχισμένο, δεν μπορεί να οριστεί σαν άρνηση, αλλά μόνο σαν πραγμάτωσή της.

Επίσης θέλουμε να σημειώσουμε ότι, η ικανότητα του υποκειμένου να ορίζει και να καθορίζει την προσωπική του ανάπτυξη, όποια είναι αυτή, αποτελεί εκδήλωση μιας ελεύθερης κοινωνίας. Μια κοινωνίας η οποία δεν απειλείται από αυτή την ικανότητα, αλλά παρέχει την δυνατότητα έκφρασής της. Δηλαδή μιας κοινωνίας η οποία η ίδια προσφέρει το χώρο και το χρόνο στον υποκείμενο για την αυτονόμηση και αυτοπροσδιορισμό του.

Σημειώσεις:

1. Το άρθρο της Έρας Μουλάκη “Χωρίς Παιδιά: δεν έτυχε, δεν ήθελα, δεν μπορούσα” θα το βρείτε στην διεύθυνση:
http://www.eramoulaki.gr/%CF%87%CF%89%CF%81%CE%AF%CF%82-%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CE%AC-%CE%B4%CE%B5%CE%BD-%CE%AD%CF%84%CF%85%CF%87%CE%B5-%CE%B4%CE%B5%CE%BD-%CE%AE%CE%B8%CE%B5%CE%BB%CE%B1/

Κερεντζής Λάμπρος

Πίνακας:virginie trabaud




Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Η Τραγικότητα της Ελληνικής Οικογένειας

Μια Πόρσε στην Εθνική οδό, ή... Μια οικογενειακή κατασκευή του θανάτου

Ο “Μαμάκιας”: Μια δυσλειτουργία του πατρικού ρόλου.